Hacker Kültüründen Kopuş Anı#

1970’lerde MIT Yapay Zekâ Laboratuvarı’nda, kapılar kilitli değildi. Kod paylaşılıyordu. Birisi bir hata bulduğunda, diğerleriyle paylaşması doğal kabul ediliyordu. Stallman bu kültürün içinde büyüdü.

Kırılma noktası, yazıcı hikâyesiyle geldi. Laboratuvara gelen yeni bir yazıcının sürücü kodu kapalıydı. Yazıcı sık sık bozuluyor, ama Stallman sorunu çözemiyordu. Çünkü kodu göremiyordu.

Bu noktada mesele teknik olmaktan çıktı. Stallman için bu bir sinyaldi:

“Sorun yazıcı değil. Sorun, kodun artık paylaşılmıyor olması.”

Bu an, özgür yazılım fikrinin gerçek başlangıcıdır.

GNU Projesi Neden Başlatıldı#

Stallman bir karar verdi: Tamamen özgür bir işletim sistemi yazılacaktı. Sahibi olmayan, kısıtlamayan, kullanıcıyı kontrol etmeyen.

1983’te GNU Projesi’ni duyurdu. Açıkça şunu söyledi:

“I want to create a system where users can be free.”

Burada önemli bir ayrım var. GNU, Linux gibi “çalışsın yeter” mantığıyla değil; etik bir zorunlulukla doğdu. Stallman için yazılımın çalışması yetmezdi. Kullanıcıya ne yaptığı da önemliydi.

Bu yaklaşım onu birçok geliştiriciyle karşı karşıya getirdi.

GPL Lisansı ve Copyleft Mantığı#

Stallman’ın en büyük hamlesi kod değil, lisans yazmaktı. GPL lisansı, yazılım dünyasında oyunu değiştirdi. Mantık basitti ama sertti:

• Kodu alabilirsin
• Değiştirebilirsin
• Dağıtabilirsin
• Ama özgürlüğü kapatamazsın

Bu yaklaşım “copyleft” olarak adlandırıldı. Yani özgürlük, zincirleme şekilde korunacaktı. Bu, şirketler için rahatsız ediciydi. Geliştiriciler için ise ikiye bölücüydü.

Ama Stallman zaten uzlaşma aramıyordu.

Linux ile İlişkisi ve Gerilim#

Linux ortaya çıktığında Stallman için sevinçli ama eksik bir tablo vardı. Çekirdek vardı ama sistemin adı yanlıştı. Ona göre doğru isim GNU/Linux olmalıydı.

Bu isim tartışması, Stallman’ın karakterini net gösterir. Detay gibi görünen şeyler onun için ilkeseldi. Çünkü dil, düşünceyi şekillendirirdi.

Birçok kişi bu ısrarı anlamsız buldu. Stallman umursamadı.

Eleştiriler ve İzolasyon#

Richard Stallman’ın sertliği sadece fikirlere değil, insanlara da yöneliktir. Konuşmalarında filtre yoktur. Sosyal normlara uyma gibi bir kaygısı da yoktur. Bu durum zamanla onu yalnızlaştırdı.

Topluluklar bölündü. “Haklı ama zor biri” etiketi yapıştı. Bazıları için ilham, bazıları için yük oldu.

Ama Stallman’ın bakışı değişmedi:

“Popularity is not my goal. Freedom is.”

Richard Stallman’dan Alınacak Dersler#

• Etik sorular teknik başarıdan önce gelir.
• Taviz vermemek ilerlemeyi yavaşlatabilir ama yönü netleştirir.
• Her doğru, herkesle birlikte taşınamaz.
• Rahatsız eden fikirler bazen en gerekli olanlardır.

Burada kendine şu soruyu sorman gerekir: Bu kadar katı olmasaydı özgür yazılım bugün bu kadar net bir çerçeveye sahip olur muydu?